De Tien Werelden

Ons leven is voortdurend in beweging. Deze veranderingen in onze levensstaat worden in het boeddhisme de Tien Werelden genoemd, te weten hel, honger, dierlijkheid, woede, menselijkheid, vervoering, kennis, bewustwording, bodhisattva en boeddhaschap. Negen van deze werelden of levensstaten hebben negatieve (-) en positieve (+) aspecten.

1. Hel
(-) Diepe ellende en lijden. Angst, droefheid en destructieve woede of depressie. Het machteloze gevoel volledig klem te zitten in je omstandigheden.
(+) Het ervaren van hel spoort ons aan naar verbetering in onze omstandigheden te verlangen. Empathie, het lijden van anderen begrijpen.

2. Honger
(-) Beheerst te worden door verlangens en begeerten, fysiek en mentaal.
(+) De drijvende kracht om een situatie te verbeteren. Mensen kunnen ernaar hunkeren, er zelfs naar smachten om anderen gelukkig te zien en te vechten voor een betere wereld.

3. Dierlijkheid
(-) Instinctief gedrag, het ontbreken van de rede. De neiging om sterkeren te vrezen en de drang om zwakkeren te overheersen. Het ‘recht van de sterkste’.
(+) Beschermende instincten, bijvoorbeeld de drang om beter voor je gezondheid te gaan zorgen. Zelfbehoud of het behoud van anderen.

4. Woede
(-) Het gevoel superieur te zijn aan anderen en dit willen bewijzen. Agressiviteit. Het gevoel in conflict te zijn met anderen. De wereld van een zelfzuchtig ego.
(+) Woede over onrechtvaardigheid. De geestdrift om autoritair gedrag te bestrijden.

5. Menselijkheid of kalmte
(-) Aanhoudende inactiviteit, luiheid, passiviteit.
(+) Tevreden, kalm en redelijk zijn. De gelegenheid om je energie weer op te laden.

6. Vervoering
(-) Kortetermijnbevrediging, wanneer onze verlangens vervuld zijn. Kan gemakkelijk omslaan in hel of honger.
(+) Tijdelijke vreugde wanneer verlangens zijn vervuld. Het euforische gevoel om in leven te zijn.

7. Kennis
(+) Te leren over het leven en over zichzelf door middel van anderen en van bestaande kennis.
(-) Kan leiden tot egocentrisme en vervreemding van anderen. In de Lotus Soetra werd de mensen van kennis en bewustwording geleerd dat zij alleen door geloof de wereld van boeddhaschap kunnen bereiken.

8. Bewustwording of absorptie
(+) De wijsheid en het inzicht waardoor wij een bepaald aspect van het leven gaan begrijpen door onze eigen waarneming en ervaring.
(-) Kan leiden tot egocentrisme en de neiging om bij het oplossen van problemen bij voorkeur het verstand te gebruiken in plaats van wijsheid.

9. Bodhisattva
Het woord bestaat uit bodhi (verlichting) en sattva (wezens), en duidt op iemand die verlichting zoekt voor zichzelf en anderen.
(+) Toewijding aan het geluk van anderen, zoals bijvoorbeeld bij verpleegsters of de ouderlijke liefde voor een kind.
(-) Kan veranderen in arrogantie wanneer je het gevoel hebt superieur te zijn aan degene die je helpt. Je levenskracht uitstorten over het leven van anderen zonder aandacht te schenken aan je eigen behoeften, wat erop duidt dat je leven zich zal bewegen in de richting van de lagere levensstaten.

10. Boeddhaschap
De levensstaat van een gewoon mens die verlicht is geraakt tot de ware aard van het leven, en absoluut geluk en vrijheid ervaart binnen de realiteit van het dagelijks leven. Onverwoestbare vreugde, grenzeloze wijsheid, moed, compassie, creativiteit en levenskracht.

De werking van de Tien Werelden

De negen werelden (van hel tot en met bodhisattva) kunnen op een positieve en een negatieve manier worden ervaren. De boeddhastaat, of boeddhaschap, is diep in ons leven geworteld en heet amala-bewustzijn, wat duidt op een fundamenteel zuivere levenskracht of bewustzijn. Het is de functie van de boeddhastaat om de positieve kant van de andere negen werelden naar buiten te brengen.

Dit beginsel van de Tien Werelden laat zien dat boeddhaschap een levensconditie is die in elk levend wezen van nature bestaat. Het doel van de boeddhistische beoefening is om deze levensstaat tevoorschijn te brengen, om die sterk in ons werkzaam te laten zijn. In het boeddhisme van Nichiren Daishonin is de Boeddha dus niet een ideaal wezen, maar juist een gewoon mens – iemand die in het ritme van de wet van het universum leeft en in de negen werelden actie onderneemt met wijsheid, moed en compassie omwille van anderen.

De eerste zes levensstaten worden de ‘zes lagere werelden’ genoemd, omdat ze door alle mensen kunnen worden ervaren zonder dat ze er iets voor hoeven te doen. Als je geen inspanning levert om jezelf verder te ontwikkelen, zal je leven zich slechts binnen deze zes levensstaten bewegen. Het is dan een leven met maar zes verschillende gemoedstoestanden; deze zullen de enige patronen vormen in een wereld die continu verandert.

De ‘vier hogere werelden’ vragen echter wel inspanning van onze kant. We moeten onszelf willen ontwikkelen, onze energie bundelen en gebruiken om waarde te creĂ«ren. Dit vergt geduld, vasthoudendheid en concentratie.

Hier volgt een toelichting op de vier hogere werelden:

Kennis

Deze levensstaat beperkt zich niet tot mensen die studeren; het gaat om de houding te willen leren, of dat nu een praktische vaardigheid betreft of het beheersen van een vak of het ontwikkelen van een bepaalde interesse. Het gaat erom onszelf met een open en oprechte geest in te zetten en te kijken wat onze inspanningen tot nu toe zijn geweest om de volgende stap te kunnen nemen.

Bewustwording

Dit is het creatieve gebruik van hetgeen we bereikt hebben door onze wereld van kennis te ontwikkelen. Het gaat hierbij echter om het ontwikkelen en polijsten van het zelf. Dit gaat vaak gepaard met een inzicht in een bepaalde waarheid of beginsel. Zoals bijvoorbeeld Archimedes opsprong uit zijn bad en uitriep: “Eureka!” (Ik heb het gevonden!)

Zodra iemand wiens dominante levensstaat kennis of bewustwording is zijn gestelde doel bereikt, ervaart hij misschien vreugde, maar kan ook makkelijk verwaand of egoĂŻstisch worden. Wanneer ons leven sterk onder invloed komt van de twee levensstaten kennis en bewustwording, merken we misschien dat we arrogant en koppig worden. Of we worden zelfvoldaan en denken dat we het allemaal wel weten, dat we ons niet verder hoeven te verbeteren. We denken dan misschien dat we de zes lagere werelden ontvlucht zijn en vinden onszelf beter dan mensen in die werelden.

Als we op dit punt zijn aangeland, beginnen de lagere werelden weer grip op ons te krijgen. De Lotus Soetra en het boeddhisme van Nichiren Daishonin maken duidelijk dat mensen die in de greep zijn van de werelden van kennis en bewustwording nog steeds boeddhaschap kunnen bereiken, maar wel door geloof en niet door het verstand.

Bodhisattva

De wereld van bodhisattva is een staat waarin men zich inzet voor het geluk van anderen. Het eigen geluksgevoel komt voort uit handelingen die anderen in staat stellen hun lijden te overwinnen. Degenen die anderen leren over Nam-myoho-renge-kyo worden in de Lotus Soetra en Nichiren Daishonins boeddhisme ‘Bodhisattva’s van de Aarde’ genoemd.

Dit betekent dat deze levensstaat gegrond is in de ‘aarde’ van de hoogste Wet van het leven; we laten de zuivere levenskracht van het universum door ons leven stromen en laten tegelijkertijd onze levenskracht weer naar anderen stromen. Met andere woorden, de handelswijze van de bodhisattva betekent dat de inspanningen voor anderen ons eigen leven versterken. Dus als wij een dialoog voeren waarin de andere persoon geleidelijk de waarde van het chanten van Nam-myoho-renge-kyo leert kennen, dan versterken we onze eigen levensconditie.

Boeddhaschap

Dit is een levensstaat van vrijheid, waarin we bewust zijn geworden van de hoogste waarheid die de realiteit is van al wat is. Het is een levensstaat die gekenmerkt wordt door wijsheid, moed en compassie. De Lotus Soetra onthult dat boeddhaschap potentieel aanwezig is in het leven van alle wezens, niet alleen van een select aantal.

De verlichting van boeddhaschap is geen mystieke of transcendentale staat. Het is een conditie waarin we genieten van de hoogste wijsheid, van vitaliteit, voorspoed, zelfvertrouwen en andere positieve kwaliteiten, en waarin we vervulling vinden in onze dagelijkse activiteiten en we het doel van het leven begrijpen.

Het in elkaar besloten liggen van de Tien Werelden

Men zou deze tien levensstaten weliswaar kunnen zien als de treden van een ladder die beklommen moet worden, maar dat zou betekenen dat de ladder met maar Ă©Ă©n trede tegelijk kan worden beklommen. In de Lotus Soetra en Nichiren Daishonins boeddhisme wordt echter gesproken over ‘het in elkaar besloten liggen van de Tien Werelden’.

De Tien Werelden bestaan niet als afzonderlijke geĂŻsoleerde gebieden. Elke wereld heeft alle andere werelden in zich en koestert die. Zelfs als de zelfdestructieve wereld van onophoudelijk lijden – die we kennen als hel – tot uitdrukking komt in iemands leven, blijven de andere werelden latent aanwezig.

Elk ervan kan het moment daarna de dominante staat van het leven van die persoon worden. Onze levensconditie is dus nooit statisch of onveranderlijk, maar blijft continu veranderen, van moment tot moment, ons hele leven door. Dit wordt genoemd ‘het in elkaar besloten liggen van de Tien Werelden’.

In het licht van de theorie van de Tien Werelden zien we dat zelfs de gekwelde wereld van hel de mogelijke staat van verlichting in zich draagt. Hoe uitzichtloos onze omstandigheden ook lijken, ieder moment weer kunnen we ervoor kiezen de hoogste levensstaat naar buiten te brengen.